\documentclass[10pt,a4paper,twoside]{article}
\usepackage[latin,polish]{babel}
\usepackage{reledmac}
\usepackage{reledpar}
\usepackage{hyperref}
\usepackage{glossaries}
\makenoidxglossaries
\usepackage{fancyhdr,extramarks,xifthen}
\pagestyle{fancy}
\fancyhf{}
\fancyhead[LO,RE]{\footnotesize\volume}
\fancyhead[LE,RO]{\footnotesize\thepage}

\catcode`|=4
% set left and right margin
\newenvironment{changemargin}[2]{%
\begin{list}{}{%
\setlength{\topsep}{0pt}%
\setlength{\leftmargin}{#1}%
\setlength{\rightmargin}{#2}%
\setlength{\listparindent}{\parindent}%
\setlength{\itemindent}{\parindent}%
\setlength{\parsep}{\parskip}%
}%
\item[]}{\end{list}}
\def\signed #1{{\leavevmode\unskip\nobreak\hfil\penalty50\hskip2em
\hbox{}\nobreak\hfil#1%
\parfillskip=0pt \finalhyphendemerits=0 \endgraf}}
\newsavebox\mybox
\newenvironment{aquote}[1]
{\savebox\mybox{#1}\begin{quote}}
{\signed{\usebox\mybox}\end{quote}}
% Styles
\newcommand{\TeiOrgNameII}[1]{\textbf{#1}}
\newcommand{\TeiTitleXI}[1]{\textit{#1}}
\newcommand{\TeiPlaceNameVI}[1]{\textbf{#1}}
\newcommand{\TeiTitleIX}[1]{\textit{#1}}
\newcommand{\TeiTitleVII}[1]{\textit{#1}}
\newcommand{\TeiPersNameIII}[1]{\textbf{#1}}
\newcommand{\TeiTitleV}[1]{\textit{#1}}

\begin{document}
\setlength{\columnrulewidth}{0.2pt}
\setlength{\Lcolwidth}{0.425\textwidth}
\setlength{\Rcolwidth}{0.425\textwidth}
\columnsposition{C}
\numberlinefalse
\def\volume{Piotr Grazer do Mikołaja Serafina, \glslink{Toruń}{Toruń}, 16 lipca 1441

— \glslink{Toruń}{Toruń}, 16 lipca 1441
}

\begin{pairs}
\begin{Leftside}
\beginnumbering
\selectlanguage{latin}

\pstart 
Nobili ac strennuo viro, domino  \glslink{MS}{Seraphynny}, militi, illustrissimi domini  regis Polonie zupnik, amico ac  fautori suo singulari. \pend

\pstart 
Amicabili salutacione premissa. \pend
\pstart Sororie dilecte, dignemini scire, quod ego querulose  super vos conquero et coram vobis propono pro huiusmodi iniuria, quam michi racione debitorum meorum  diu obligatorum fecistis. \pend
\pstart Insuper literas vestras michi tradidistis versus \glslink{Bydgoszcz}{Bidygosciam} ad  famulum vestrum, me autem veniente ad famulum vestrum versus Bidgosciam dixerunt se non habere michi dare expensas recedendi ab eis. \pend
\pstart  Ideo non possum mirari, nec sufficio aliqualiter perpendere, quod me illac ostendistis, vbi nullam pecuniam habere sciuistis. \pend
\pstart Nichilominus vestri subditi vobis in brevi scriptis suis intimarunt, quod ipsi\footnote{po ipsi skreślone non.} nullam pecuniam habuissent. \pend
\pstart  Sed, ut percipio, literis vestris me a vobis seperastis et verbis vestris, quod ego vobis numquam talia, numquam confidissem. \pend 
\pstart Demum vobis prius narraui et dixi, quod ego pecuniam istam nequaquam possem carere, propterea quod ego multa et varia mercimonia in \glslink{Gdańsk}{Gdanczk} haberem et circa huiusmodi mercimoniis oporteret me habere pecuniam meam. \pend
\pstart Et hoc michi sub fide et honore promisistis, quod illa pecunia certitudinaliter michi expediri deberet Bididgoscie. \pend
\pstart Exquo ego intelligo, quod vos dampnum meum libenter perciperetis et destruccionem meam, quod tamen erga vos numquam dimerui. \pend
\pstart Pro huiusmodi iniuria oporteat me querulari Deo et hominibus bonis. \pend
\pstart Si secus talia non\footnote{po non skreślone mutabitis.} mutaueritis, scitote, quod ego pecuniam in \glslink{Toruń}{
Thorunia

} subleuaui super dampnum et in data presentis litere transmitto me versus Gdanczk cum eadem pecunia, predictam vero pecuniam in reuersione de Gdanczk in tribus ebdomadis cum dampno, videlicet duodecim marcarum
pruthenicalium

\footnote{brak orzeczenia (np. soluere debeo); ewentualnie tą częścią zdania rządzi także orzeczenie transmitto.}. \pend
\pstart Quare rogo vos studiose cum affectu, dignemini michi pecuniam premissam de Cracouia in tribus ebdomadis versus Thoruniam
dirigere indilate. \pend
\pstart Et si scribere velletis vestris familiaribus versus Bidgosciam, in huiusmodi scio me fore neglectum. \pend
\pstart Posito casu, si prefatam pecuniam michi non dirigeretis et me a Thorunia
non liberaretis, quod absit, exquo tunc ego maximum scandalum exinde susciperem et dampnum non modicum. Et simile in nullo obtacere non possum. \pend
\pstart Preterea eandem pecuniam dirigatis et presentare dignemini hospite mee in Thorunia
\glslink{AnnaGoldbergowa}{Anne Goldbergyne}, ob quam causam vero vobis mitto nunccium presentem. \pend
\pstart Exhibeatis vos in simili, prout cupitis amiciciam et fauorem meam preseruari. \pend
\pstart  Datum \glslink{Toruń}{
Thorunie

}, dominica die proxima post Dimisionis Apostolorum, anno etc. XLIo.
\pend

\pstart 

\glslink{PiotrGrazer}{Petrus Graser} vester  in omnibus
\pend

\pstart  \pend

\endnumbering
\end{Leftside}
\begin{Rightside}
\beginnumbering
\selectlanguage{polish}

\pstart 
Szlachetnemu i mężnemu panu \glslink{MS}{Serafinowi}, rycerzowi, żupnikowi najjaśniejszego pana króla Polski, swemu znakomitemu przyjacielowi i sprzymierzeńcowi. \pend

\pstart 
Przesyłam życzliwe pozdrowienie. \pend
\pstart Umiłowany szwagrze, zechciejcie wiedzieć, że skarżę się na was żałośnie i przedkładam wobec was skargę z powodu krzywdy, którą wyrządziliście mi z tytułu od dawna należnych mi długów.
\pstart Prócz tego przekazaliście mi list do waszego sługi w  \pend
\glslink{Bydgoszcz}{Bydgoszczy}, kiedy zaś do niego przybyłem do Bydgoszczy, powiedziano mi, że nie mają dla mnie nawet na zwrot kosztów powrotu. \pend
\pstart Dlatego nie mogę się nadziwić i nie jestem w stanie pojąć, że posłaliście mnie tam, gdzie wiedzieliście, iż nie ma żadnych pieniędzy \pend
\pstart A przecież wasi słudzy od razu zawiadomili was listownie o braku pieniędzy. \pend
\pstart Lecz, jak rozumiem, zaprzeczyliście mi w liście i w słowach, twierdząc, że ja wam nigdy, przenigdy tak wiele nie powierzyłem. \pend
\pstart Wreszcie, już wcześniej mówiłem wam i tłumaczyłem, że w żaden sposób nie mogę się obyć bez tych pieniędzy, ponieważ prowadzę wiele różnych interesów w \glslink{Gdańsk}{Gdańsku} i do tych interesów muszę je mieć. \pend
\pstart Przyrzekliście mi przecież na wiarę i cześć, że pieniądze te mają mi na pewno wypłacić w Bydgoszczy. \pend
\pstart Rozumiem z tego, że chętnie dopuściliście myśl o mojej stracie i upadku, na co przecież nigdy u was nie zasłużyłem. \pend
\pstart  Na taką niesprawiedliwość trzeba mi chyba poskarżyć się Bogu i dobrym ludziom. \pend
\pstart Jeżeli nie załatwicie tego w inny sposób, wiedzcie, że podjąłem w Toruniu pieniądze na procent i w dniu wysłania tego listu wyruszam z nimi do Gdańska, wracając zaś muszę je zwrócić w ciągu trzech tygodni z procentem w wysokości 12 grzywien pruskich. \pend
\pstart Dlatego usilnie i gorąco was proszę, zechciejcie mi bez zwłoki przysłać te pieniądze z Krakowa do Torunia w ciągu trzech tygodni. \pend
\pstart Choćbyście nawet zechcieli napisać do waszych sług w Bydgoszczy, wiem, że zostanę zlekceważony. \pend
\pstart Nie dopuszczam możliwości, żebyście nie wysłali mi tych pieniędzy i nie uwolnili mnie od długu w Toruniu (co oby się nie stało), bowiem wynikłaby z tego dla mnie wielka hańba i niemała strata, i czegoś takiego w żaden sposób nie mógłbym zmilczeć. \pend
\pstart Wyślijcie więc i zechciejcie oddać te pieniądze mojej gospodyni w Toruniu \glslink{AnnaGoldbergowa}{Annie Goldbergowej}, po to właśnie wyprawiam do was tego posłańca. \pend
\pstart Okażcie, że pragniecie zachować moją przyjaźń i życzliwość. \pend
\pstart Dan w \glslink{Toruń}{Toruniu}, w niedzielę po Rozesłaniu Apostołów, roku etc. 41.
\pend

\pstart 

\glslink{PiotrGrazer}{Piotr Grazer} wasz we wszystkim \pend

\pstart 
\pend

\endnumbering
\end{Rightside}
\end{pairs}
\Columns
\printnoidxglossaries
\end{document}